¿QUÉ PASA?

Ik heb het lang voor me uitgeschoven, maar ik wil toch een keer de Catalaanse situatie uitleggen. Dus als je geen zin hebt in een taaie analyse, klik dan gauw naar een gemiste uitzending van Boer Pakt Vrouw of de nu al legendarische nieuwe soap De Sauna. Het wordt een helse klus.

De Catalanen en de Castilianen zijn nooit vrienden geweest. Daarvoor zijn de culturele verschillen te groot. Al vanaf de vroege Middeleeuwen is er wantrouwen, zijn er oorlogen gevoerd en hebben ze elkaar gehaat. De Catalanen dreven met name handel rond de Middellandse zee en maakten deals met iedereen waar ze geld aan konden verdienen. Net Nederlanders. De Castilianen waren altijd aan het veroveren, oorlogen aan het voeren en gewend om met harde hand de boel te onderdrukken. Kijk maar naar de manier waarop ze te keer zijn gegaan in Zuid- en Midden Amerika na de ontdekking door Columbus.

In 1714 verloor Catalunya, na een lange en bloederige strijd met het Castiliaanse koningshuis, de oorlog en haar onafhankelijkheid. Barcelona werd bijna met de grond gelijk gemaakt en de volgende 150 jaar waren de Catalanen weer gedoemd om hun eigen identiteit te verbergen. Dat gaat ze trouwens elke keer prima af, want ze zijn het historisch gewend. Na elke verloren oorlog (eigenlijk nog nooit één keer gewonnen) gaan de Catalanen zo snel mogelijk over naar de orde van de dag en lekker zaken doen. Het zijn geen vechters.

Rond 1900 brak er weer een nieuwe “vrije” periode aan, die ook veel onrust en chaos bracht. Na het uitroepen van de republiek was de maat vol bij de conservatieve Castilianen en ontstond er een bloedige burgeroorlog. Generaal Franco, in het begin stevig geholpen door Nazi-Duitsland, veroverden vanaf Marokko langzaamaan Spanje. De republikeinen vochten voor wat ze waard waren, maar in 1939 vielen de laatste bolwerken, Barcelona en Madrid. Vanaf dat moment beheerste de wraak van dictator Franco op de verliezers tientallen jaren het dagelijkse leven in Catalunya. Één miljoen Spanjaarden werden uit de armere gedeeltes van Spanje (met name uit het Zuiden) naar Catalunya verhuisd. Alleen thuis en in het stadion van Barcelona (teveel mensen om op te pakken) durfden men Catalaans te spreken. Er was continu angst en de haat naar het centrale Spaanse regiem is daarna voor altijd gebleven.

Na de dictatuur ontstond er vrij snel een prille democratie met (weer) een Castiliaanse koning. Er kwam een nieuwe grondwet met beperkte autonomie, er werden voorzichtige stappen vooruit gemaakt. Catalunya werd al snel de grootste motor van de Spaanse economie, maar men vond altijd dat ze er vanuit Madrid weinig voor terug kregen. De economische crisis van 2007 raakte Spanje hard. Catalaanse politici gingen steeds harder roepen om meer zelfbestuur. Ook onderhandelingen met de Spaanse regering over o.a. een nieuwe grondwet verliepen stroef. Toen ze er na 4 jaar toch met elkaar uit waren gekomen, wonnen de conservatieven (Partido Popular van premier Rajoy) de verkiezingen en werd (bijna) alles teruggedraaid. Koren op de molen voor de separatisten.

Er is één voorbeeld wat typerend is voor de verhoudingen. In 2011 nam het Catalaanse parlement een wet aan dat stierengevechten vanaf dat moment in Catalunya verboden waren. Dat was logisch, want Catalanen waren er nooit dol op geweest, maar na de burgerloog werd het “meegenomen” uit Zuid-Spanje door al die migranten. De Partido Popular was tegen en startte een procedure bij het Hoge Spaanse Gerechtshof om de wet te verbieden. En met succes, want in 2016 besliste het Gerechtshof dat stierenvechten Cultureel Spaans Erfgoed (..) was en dus overal moest worden toegestaan, ook in Catalunya. “Zie je wel,” zeiden de Catalanen, “zo gaat het altijd hier in Spanje.”

Het referendum van vorige week is conform de Spaanse Grondwet (die van 1978) onwettelijk en dat klopt. Dan kun je eigenlijk niet gaan stemmen en geen onafhankelijkheid uitroepen. Het is de Catalaanse politici zwaar aan te rekenen dat ze die richting hebben gekozen en het Catalaanse volk op ramkoers naar de afgrond hebben geleid. De regering in Madrid, hoe krampachtig of dom ook, heeft alle juridische troeven in de hand en zal zeker ook door de EU gesteund worden.

En nu? Het is bijna grappig en typerend voor het Catalaanse karakter, maar het gaat ze heel veel geld kosten, die onafhankelijkheid. Want bedrijven willen weg uit Barcelona. En als je de Catalaan in zijn portemonnee treft, gaat hij draaien. Of twijfelen. Of bewegen. Dus zal die eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring er, denk ik, niet komen. De Catalanen willen nu weer praten, maar dan staan ze ineens wel zwak. Want in Madrid kunnen ze niet luisteren, anders hadden ze al eerder voor een dialoog gekozen i.p.v. alleen maar ‘NO!’ zeggen.

Er is een gapend sociaal gat geslagen in Spanje, niet alleen in Catalunya. Ook in mijn dorp merk je de ondemocratische hardheid bij de fanatieke JA-stemmers. Het waren dus ook geen eerlijke verkiezingen, want NEE-stemmers bleven weg. Die 90% JA-uitslag is een farce. Wat wel overblijft is dat de meerderheid nog steeds boos is op regering in Madrid. En op de Koning, want die heeft geen enkele handreiking gedaan om het conflict op te lossen. De Spaanse samenleving is verdeeld en ontwricht.

Wat doe je als volk (of minderheid) met wetten waar je het niet mee eens bent en die je niet veranderd krijgt? Rosa Parks pleegde in 1955 een onwettelijke verzetsdaad door te weigeren haar zitplaats in de Amerikaanse bus af te staan aan een blanke. Blijf je praten? Begin je een revolutie? In een democratie gaat het niet alleen om de meerderheid, maar vooral ook om de rechten van de minderheid. Vraag maar aan Erdogan of Poetin hoe ze omgaan met hun wettelijke meerderheid.

Ik pretendeer niet dat mijn uitleg hierboven compleet is of de waarheid. Het is maar mijn mening. Ik ben geen Catalaan, maar voelde me er tot nu toe altijd prettig. Het is triest dat falende politici met een verkeerde agenda zoveel schade kunnen aanrichten als nu in Catalunya is gebeurd. Hopelijk pakken de gematigde Catalanen weer de draad en het leven op. Op zoek naar een gezamenlijke oplossing in een democratisch en wettelijk kader.

Dat ik te laat ben vanmorgen, heeft niets met de complexheid van deze column te maken. We hadden gisteren een topbruiloft van onze society-tandarts Ruud. Wat een feest, wat een heerlijke band met vooral Surinaamse muziek. Ik heb op zondag nog nooit zo los in mijn heupen gezeten haha.

En oh ja, sorry voor het lange epistel. Volgende week beter, okay?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *